Google
This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct
to make the world's books discoverablc online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
Äbout Google Book Search
Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs
discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web
at |http: //books. google .com/l
Google
IJber dieses Buch
Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Uiheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.
Nu tzungsrichtlinien
Google ist stolz, mit Bibliotheken in Partnerschaft lieber Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:
+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche Tür Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials fürdieseZwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.
Über Google Buchsuche
Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser We lt zu entdecken, und unterstützt Au toren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter |http: //books . google .coiril durchsuchen.
ä«,t
\
p
FROMTHE-LIBRARYOF-
•OTTO BREMER."
.«' '•
rttt
oafattöf<öe.
K
<
l
Don
^. f ot5f.
ieiixev a. b. ii. (Eöc^terfc^ule 5U (Elbing.
» » »
j J j • »
$artungf(^e SSeilagdbruderet.
1893.
1693
QQPY anOEO
BREMER
• • • 4
• • •
» • * to ww w V
«»••www w
w *• * _• *>
w V ^' ^ w w ^
>■ c w i' i,
fc •> b "
«* V
W *> V ^
33er Sialeft, in ttel^em biefe fleinen Sr=
jä^Iungeit gef^ttebeti fmb, ift faer jenea @aue8
jüblicfl Dom ^reflct jWifc^en §aff unb äUe,
jpectea bet beS SheifeS ^r. S^Iau.
JJie ©ifaiining, baß fclbft bie ©eftilbeten
biefet ©egenb ju 3'itet> if i^ttttltenfieife gerne
in ber ^eimatli(f|en SHunbatt oortefen mögen,
^at mic^ bewogen, biefes 93üi^eld^en jufammeno
aufteilen.
Ss Tarn mir befonberS baiatif an, bte
äJIunbart fo naturgetreu wie irgenb mogli^
totebetjugeben, wobei fxd) \tbod} größere @c^tDierig<
feiten jeiflten, otS ic^ im erften Stugenbiide 9e=
glaubt Iiatte.
^ie Orthographie ift naif) anSgltc^feit »er*
einfac^t, ba eine einficitlid^e plattbeulff^e ©t^rift»
fpra^e nic^t ejiftirt. Stwoige ^ncDnlequen^en,
Welche troj ttieber^olter (Jorrectur öorlommen
fottten, wolle ber nac^fic^tige Sefer entf^ulbigen.
etbing, im S)ecember 1877.
M90202
Sotttiart !Ut ptitrn Jlufliigt
9iQt^bem SKänner, ttiie §err Dr. flüfter«
JteSlau, ?ßrofeffor Dr. SJortslältiing :c. ein
ünffigeS Vitti)dt über botliegcnbeiS SSüi^Iein
efäHt f|a6en, fügen toir ju feinet @int)fe^tung
otl^ ben Sn^nlt folgenbec Sriefe her fetten
jfierbürgermeiftet ©elfe unb ^rofeffor Slauä
Itotf) 6ei, Welche laufen:
fiöntgSöerg, ben 31. ^uU 1878.
Sßerefirfer §ert!
©ntfc^ulbigen @ie, inenn ii$ etft fjeute
tion 1)kx QuS 3()nen meinen eigebenften 3)anf
QuSfvtec^e für bie fceunbttc^e ÜSetfcnbung
3l|rec SJlontangfi^en Erjöl^lungen. 3)iefetben
finb mic eine et^eiternbe 93abelehüre getoefen.
WH beftem ©rufe 3^r ergebenfter
©et(e, Dberbürgetmeifter.
Äicl, 23. Sali 1878.
©ecl^rter $err!
„Ut'm SRoatangfd^C l^abc iä) mit SJcr*
gnügen empfangen unb gelefcn. SSon ber«»
gletd^cn furjcn unb t^arafteriftifd^en (Srjä^*
lungen in ber SSoIförnunbart fönnen totr md^t
genng Bcfommen, fie ftnb baS Beftc SRaterial
einer ©efd^id^te ber Seit 3d^ »erbe bie
öorlicgenbcn, fobolb id^ fann, im „?ßlattb.
^ugfrünb'' anjeigen. SSorlänfig bebanfe td^
mid^ aufrid^ttg.
Oanj crgebenft
fitang @rot^.
S)er „^lattbütfd^e ^ugfrünb" öom
10. angnft 1878 fd^rcibt baranf: ^SSun folfc
lütt ©efd^id^ten fann be plattbütjd^e ^u^-
frünb nid^ genug to ©efid^t friegen, l^e l^otot
jimmer o^3 mel^r.
3)a iS Ion ein un bod^ ®efü^I ein, fä
be ol fjlengborger JBenbijen, bo lett) l^c nod^
un l^ör „fjreut eud^ beS SebenS" op en SJBalb*
l^om Blafen. SBürflid^, Xon ig in biffe lütt
SSertett'n, un be ed^te, aS man em toul l^örr
fann, toenn man red^t man! plattbütfd^e Süb
ruml^ord^t, atoer nid^ lid^ namafen.
$err SSoIbt fin @ef(^ic^ten fünb fo eeit«
fai$ aS magUc^, awer be mal mal @en na, ^t
- l^aÜ't iDUl blieben laten, 1)i mut fe eerft erleben.
■^(^ erlaube mir fc§Iie6Ii(^ borouf oufmer!=
I matten, ba§ bie|et Stuffage brei 9Ium«
iugegeben finb.
Ibing, Sanuor 1893.
• ->• ■ • • «
• • «
• •
• *
• e <• •
• V
I.
9« Si^pr0itl{ tn %kth.
2Kag fönn, bat bIo§ bc l^od^btctfd^ ©d^proaf
®t SRcd^t l^ctot, boatoc ot)toIctt)c,
Ott bat be platt mang 2)att on 2)oa!
SBic'n ©tctofitib blog crom barf fd^toetoc,
!S)oaci^ öd bamöt benn aU gefed^t,
S)at fc tiuft^t bogt on bat fc fd^tcd^t
Dn bat fc utgcrott ntott toarre?
©tömm bIo§ cntoal en arme 3Mann
Dn tcl^ cm bicnc SeibrodE an,
©trcm em bien S5öfffe'S annc Äo^jp
Dn fett cm ben ß^tinber o^),
S33a ju ni^ aHc bcib' to Starre?
SRa on be ©d^l^roaf öS ol en Äteeb,
3)at onS bc leetoc ®ott anmect,
Dn ttjat bc moa!t mott of gob goane.
@o öS onS ©d^proal öa onS of fd^een,
Dn öfl mtd)t tooal c anba fecne,
3)c onS geroab mid)t bäta fc^toane.
SBc föcf möt frembe ^ebbcrc fc^möHt,
S)em Ictt et ömma ttJtc gcbröfft,
■-j-&^' ft^ ; ^
;'3>röni iüiär.'Siw teb man piati,
'iDeä" Mofe*Me**^arf Bon bönne gtoft,
Seif ^«(pC'öDcnb fo,
eitir im ^o^Meffd^ refap em to.
II.
^el Äruf ut %^axaü Datelb: „SßJie
I bim WeUa $ölj mea, bot toea noai^
k, be l^ab of e böge*) Siebel oiött
öff nu biem äßeUa 5ßölä loea, boa
eeninoal itoa ßenSbarß*) riebe, fiene
inb befeefe. SIBie f)c nu noa Äenäbatg
noafe fe geroob c niöf Sc^tcenflafto
; raiene W-tUa ^Ötj "'i^ böti^Ioate.
•) mieti aWeHa $ölj görot fienem SStune")
mre, on »cd) oS f|e äwa bat SBrett.
funge fe an to [c^rie: „§oÜ bän SKella
§oft bän WltUa ^ßöfj op!" Oo»ofc^
Ca ^ßölj !fat fÖH an ganufd^t on reb
grofe grinb ba be S)aa*) on bung
me an be ^önftaloab.
}(lcr. 2) füt^tiam. 3) SdnigSbeig. 4:) abet:, in
cfiinbunsen au(^ „oaiDa". 5) üSmunoi. G) X^üt.
9iu ging l^c ^rönn on fäb: „©oben S)oag!"
©c fabc: ,,@d^ecn 3)anf, ficb toöQfomm', goat
toieba on fett ju^) c ©^tnng öercnttointig,
SRcUa ^ölj!" Do fc Bnffc cm ^annloP) on
Qä)poxttl
SBtc et nu Datoenb^) toea, boa loarrc bc
grotc grtnb mött bäm äRcKa ^ölj goanc bat
S^eoQtafcJ^pöQ befeele. SBie fe nu ön bat
S^eoatafd^pött loamc, boa fcd^t on§*) SWella
?ß6Ij:. „iRa, goben gioatoenb aüafd^^)!" Dn
boa funge fe foaj^) aQa an to lad^e.
S93te nu bat Xl^eoatafci^})5II lo^geit, boa
öS ömma fo, afö toenn eena bän angere ta«
fd^täfe^) ttJöB. ®oa tt)at ntienem SRcüa ^ßölj
Slngft on l^c fd^rict: ,,9la, fi ju l^ia Sieb, oattjofd^
fi JU SRörbafd^, loat boad^ nic^ bän SKann
ta^ipölh/'
On boa fc^meete fc bän SReUa $ölj öa
bt SDäa."
III.
33c S5ua Äod^ ön Xl^ierbad^ wea en otta
1) @ucl^. 2) ^fannlud^en. 3) Slbenb, jutoeilen aud^
„9Joawcnb". 4) uitfet. 5) alle, mitunter aud^ „aUa",
6) ötci^. 7) tobtftcc^cn.
10
©d^tcenfreft/) nie ma f)e IranI on bc S)ot ging
em nt 'm SBäg. S)cn Sieb, be [öff baränjer
öattJunbabe, fäb % bat i)c htm S)ot of eene ®ef alle
gebal^n l^abbe. Sin eenem 3)ad^ geit ^od^ op be
Sanbfd^trat on fit toie be §ttng ben 3)ot an*
beUc, on be 3)ot ön eene l^ol^Ie SBieb reiareat.
^od^ geit l^an, joagt be ^nng toed^, on be
3)ot nöft em tom S)anl to an ög öaft^tonnge.
Dp enmol toot Äod^ frant l^e bentt, nn fann
be grinbfd^oft boad^ een ®nb l^ebbe on um
föd^a to goane, toaäjilt f)e 3)ad^ on SRad^t on
fd^fteßt föf be glint an bat S5eb. 2ln eenem
2)ac§ fit Äoc§: ,,S)e S)ot üft börc^ bat ©c^Iä-
teUoad^."*) Sanfe! on Äod^ fd^ött ben ,,S)ot
öon SCl^ierbad^" bot on fd^Ieppt nn rnl^ig
ön. §e ttjoalt oattjafd^ nid^ mta op, benn
öm ©d^Ioap^) öS be „3)ot öon ©d^mand^"*)
gefoame on l^etot fine ©eel gel^oalt..
0)p ttm %m^M M ^tpüHt*
®t njea 'ne grote §oad^tiet ön Qtpaüe.
Zoa Äör^ foare nta be SBruttieb Bloß ttoe
1) ©teind^rift. 2) ©d^IüReltoc^. 3) ©c^Iaf. 4) Sft .
baS 9^a(!^BarItrci^borf Don Z\)xtxhad),
V^:^>^
11
Srutjungfcrc on ttot ^lafemciftafd^^), toc gobe
äRcuna on ttoc gobc SBtctoa; oatoafc^ toa SWoal*
tieb toeare tooaU an ad^tig bett nägenttg äßönfc^e
gebäbe, on be äßofil toea ut ba ©d^tabt.
S33ie onS ^^inb l^enn Iccm, bat l^cct önnct
©ood^tictöl^nS, et fnnn bc @cga*) ficf fönn,
geit et all fd^Iagfd^ loftig to. 2)e gönfta on
S)äarc njcarc alfa oapc, on bc junge Sieb banfbe^),
bot et jöttab on bränt. Otm ©d^tootofe nä*
toebi l^uffte be SSoabafd^ on SKuttafc^ tof)op
on öatelbe föff t)on ^eab on SBooge, öom
@^l3önne on SBatle. Sen S)ö[d^ fd^päft fliettg
^oate.
Dp eenem grote SSagneege, et mel fönn
^oad^ttet oatoa Ätngelbea,*) ÖÄ öm Sloatangfd^e
ömnta e ©d^poo§t)oageI, be fiene SBftfefe^ ba*
niött anfangt, bat l^c föff frcega afö be angere
Äloabfd^öabbafil^*) bcfd^norgelt®).
2)ittmoaI n^earet be Stoaba ^lol^nfe, be
öon ©d^toatt) to ©d^toatt) ginf on öäl fd^poaßtget
Sieg moafte, boabt oatoafd^ öntma fad^tfe ntea
brunf.
1) Po^mcifter = Brautführer. 2) Vif)v, 3) tanatcn.
4) Ätnbtaufcn. 5) geftgenoffen. 6) t)ofl8tWmltd^cr ®ug-
brud für betrmlen.
12
§e fd)teab 6oI biffe, &ot jenne. S)ot meofc^te')
Öiifft 6e bäm Eet)rQ op 'm Sebbö, be [öH ga*
tc mußt.
>e SEtD()nte, bat be Sef|ia een SBoat
fc^riet '^c: „©i^otraeiflo, bu böft e
[ mofet önnc ©(^oapfc^toK." 55q=
tt Sunfl on ort [ea to^e- Älo^nte
I nufc^t. $e fingt batwöft^e fien
eb : ,^etälene, bu böft mein." B(i)oai>
aret, bat \}z man bat eeue ©ditrorofe
ige be ©c^tunge l^enn, on S?to^nIe
|e§ttg moal fien S3erf(i)re gefunge,
gonj gciDöB föroentig ©(^oopS on
p bäm £e^ra an 'ne ^oap gef^mäfe.
tOQft gegäte. Dn§ Älo^nfc (ooft
^tf^ onft^tietoÜ DgeblöH: „^ä)oU
böft e ©(^OQp"; ^e »agett oawafd^
)öfi^ ^eH)t be -Se^ta to finge on to
fcEltoane op, ot be Slo^nfe. §e
^ ömma ntiHt bäm eene Og noam
;, mott bäm angere noam @(i|n)ienS=
> wcet, geit bat Stete Bom Süfc^,
2) barüb«:.
13
fröd^t l^c l^icbc nufd^t mea. S5c 2tf)xa fe^t
ätoenb: ,,SBtr banfcu " 2)oa fd^rict
Ätol^nfe : „Da toat fc^ . . . , ött näm noa^
e ©^in!e!" Dn ^c ^ulft föff ^cnn, nömmt
bc @anS bi bctb gcet, rött fc utönangc*) on
fangt toebba allccn an to äte.
iRu ö^ es mött bäm S3äbe ut. SlOa goane
fic ätüa S)öfci^c on JBänfc on loalc beut Scl^ra
ni^ e moa( %kt tom Dame fegge. SBelf o(e
SBieloa fd^öbbcrc*) mött bäm Äoap ätoa foH
goatlofct jüeg.
®c Scl^ra geit noa §u§ on nömmt föff
t)&a, bän ganjc SSäagang bäm ^crr garr to
öatcHe. Älol^nfe toatt noa ba 3KoaItict bol
mceb on fd^Iecprig on ]ä)Uppt op ecncm ©d^tol^I
ön, on of öm Qcl^ioap brommelt i)t noad^:
^crjlcnc, bu böft mein", on glicf bal^inga:
©d^olmeifta, bn böft c gd&oap."
99
V
2;möfd^c*) Änipittc on SRemittc fömmt ecna
op 'nc lange SaSäf'*). §ta l^aut be feeige JBicfta
1) auScinanber. 2) fc^ütteln. 3) ä»iW«t. 4) SBiefe.
an eentm <SoamaiaQ^) aU Von [ea freeg^) ®xaS
ta fien Äof|fe.
§e ^elBt ba nüle 3oa bot ®ef|eo bi SDeniie»
lDi§ BQtoore, bat^e faft bom') Ö8. S5at ©önnfe')
geit ömnta ^öd^a, on be @<^Kect fdjteit i&m
SSiefto Ba ba ©tean.
2)oa fcfitett o)? eenmoal Öm bröbbe ©(^tnoat
von em e (^remba, be fehltet em to: „3£a
gobe SRoatge, 6fl ivutC man froage, tooa geit
boflc^ be aSec^ noa Seenfeim?"
Dnf SBicfta fiRt föR op on ]e^t: „<St
öl §iebe gona fi^eenet SSebbafc*)."
^e ^lemba ÖS fialw äigalii^ on fi^itet
noa^ boHa*): „SSoa geit be SSJctf) noa SBeen-
fetm?"
S)e S3ie[ta fe<^t: „OeR ^au ömma geroab
to op ienn SBiebe^ufi^."
9hl lUQÜ be tjreoiba j(^IÖnuH on ffoolt'):
„5:ora Ärieä^ÖIgeBietiinteonme^Ifall"), tooa geit
ber S3Jei^ noa Seenleim?"
Cn be iaiefta meent: „3, tjfi f^nött Wot
^inge ganuf^t."
1) ©ommertofl. 2) [ett^. 3) tau6, 4) Sonne.
fantai^tn. 6} toller, nt^r, lauUc. 7) ßui^t. 8) ftrtui-
ra-^eilismbdl'Sintcn unb 9Re^ad.
.■^. -
15
5Ru tnoQft bc gremba hat on gcit unb
fd^ömpt: ,,®at ju bc J)ictt)el l^oale mecg!"
S)e Siefta fd^orpt fien ©enf on fed^t:
Dcff bcbanf mt/'
VI.
et ö§ cenc grotc ©ittg*), ftccne Äinga
on9ebce|)t^) fd^toamc to loatc. 2)c ©ciftafcS
motte fea lang ate fiid^tfcbrägafd^ oppc ©ömp*)
römppfc^); bat tocct jcba ön onfra ©cgcnb-
S)c Sic^tlcbrägafc^ fdipölbc«) att manfc
moal ccneni, be öm buftarc') lotet noa $uS to
goane l^ab, e fd^Iömmc ©(^oabanafP), bat ^eet,
loenn fc börd) SBoIb on Sreefa®) ginge.
©0 geit of eene ©innbag^^) \6)poQb be
Srenna oon SBortcne noa SBoIeUc. ©t ög aß
fii^tooa fea lang l^ä. ^e fömmt ßnne SBoIb
on et ö^ fo bifta, toie öm ©all. Äeen SSoagel,
feen nnfc^t lett föH l^eare, atö i)ia on boa eene
Dn tote ]^e nu fo geit, boa rennt ^e op
1) Srrlid^t. 2) ©ünbc. 3) rnigctawft. 4) ©ümpfcn.
5) ^erutti^üpfen. 6) fpieltcn. 7) flnftent. 8) Strcid^.
9) SBrüt^e. 10) ©onntag. 11) ©ulc.
■'.1
16 -
'm bitte dtV). §e fieTOt ne ge^eage SBtufdi^,
:äh)t Dahiaf^ ganj fd)töll fi^toane ou fitt föff
Da aQe @tebe öm on fitt, bat i}t op 'm on»
[(^fge SQJec£| öS. 3)oo geit tie trig^ on fangt
I to feefe on feete. 3)e Set^ 03 nic^ to
ige. Dp eenem moat TOarre be Seem Hceno
I t|e fditeit am grote Sroaf on ni<^ roiet ato*)
ipft e fiii^ttcbröga ^enn on §ä.
S)äm aWann Watt ganii^ bäto^), ^e möÖ
ibe, DülDQfifi fie funn nic§. $e htöK trig, oaroofc^
titt^) em noa bäm flammte. $e möQ et
ielie'), on filomS, boa lii^t a öuna lEoiflu^I.
om ©löH Ö3 6to6 e iSÖiSfe SBoata brön on
: Irabbelt njebbo 'tut.
9iu geit bat SKoanfe*) d)). S)e SBrenna
at geraoo*), bat (je c SSeabetmiel'") »om 3Sec§
D ÖS, Dowofi^ noa eena Keene ©(^tung öS
ut oHa ®efoo").
9^00 Dea Säte Uaföfit ön eena !£Ra(^t ön
inj bämfötoge'*) Sroot een JWann ut Q&ppatt,
I Seta [ab: „3)ät ijOot be Sic^tfebtäga ge=.
1) malt. 2) Beule. 3) juriW. 4) o6. 6) fieHtr.
jit^t. 7) gteifen. 8) äKonb. 9) nicb getna^i:.
) SietlelmeUe. 11) QltfaE|r. 12) bcmfelben.
\
.1
I
17
YIL
®at fd^pooft ön Äutfc^itte 1 ©o geit et @e:^
foof' önne ucatiga^) goorc öon S)ärp to ®ärp
bet ätoa be ©renj t)on 9ioatange. 93oI futt
et QtUoapt, bol gellatfd^t, bol getraut, bot ge^«
\^pxoate I)ebbe. SSon tötet on breet foamc be
SKönfd^e tol^op, om ©d^poofe to l^eare. giene
^erreg on grueg ut SIou^) on ÄenSbarg toeare
babi, bat nieaf^te toeare oatoa Sieb oom Sang.
Den Äutf^itte ö§ niöbbcl^) öm ®ärp e
grota ®ief*), on bi bäm ®ic! fd^teit e Itcenet
^nSfe. @t gel^eat eenem (Sgenfätna. ^ia
fi^^ooft et aß fea lange SCiet. SSäl SKief^iage^)
foame noa §nS on l^ebbe nufd^t gefeene; öät
oateHe oatoa of fea grnfeliget Xieg.
©e l^ebbe gefeene, tote be ^oltageift eenem
SWargettfe oon föftie btt fegtie 3oare, bat fea
frani öm ©d^toatole l^inga böm Äac^el^) öm
SBebb leeg, an e ^oare röt.
S)e ®ä)poal toea manfemoal fo fd^pöHertg^),
bat ]^e bäm SWargeßfe bön Siobeff®) toed^ riete
tonH. SBnUc benn be grote Sieb bän Siobe!!
1) üicrgiger. 2) @^Iau. 3) mitten. 4) %dä).
5) SRcugicrige. 6) Dfcn. 7) f^jicltc gem. 8) ©cdbctt.
2
18
faftl^ole, fo leet f)t xioa, on be Sieb fülle fea
an be (Sab. S)arän)a Imm föH be ©d^})ooI ga^
ttid^ l^elpe t)oa lad^e.
^e fötoft toea oaiüafd^ fea äiüclnämarig^).
@en brieftet SSuafal^nle*) jard^t^) föH gean
mött 'm, oatoafc^ benn fleege Sepp on ©d^artüel*)
ön be ©(J^toatt).. S)än cene S)oag pd^t bäm
junge Äeabel öon cenem ©d^aff een roget^)
^eenaei op e ?ßuffel.
S)at ganje ^u$ t)at utgeriemt oatoa et
fd^poolt boad^. S)c ^err garr fömmt finge
on bäbe, moaft ÄriejfeS, toö toeet, ioie öäl,
et l^elpt aQa nufd^t.
S)e meafc^te Sieb mecnbe, bat mott toat
to bebiebe l^ebbe. Denna Äoanta mott t)äl
@ötb öagroanie fönn. ©e froage bänt ©d^poof,
on röd^tig be fed^t börd^ Ärafee joa. Daniafd^
et barf feena groatoe, toie be SBoaba on fien
ölft ©ä^n.
®c ©äl^n geit ut' m S)eenft on fe groatoe
on groanie, bat ®ölb Utt fö!f nid^ fecne. @e
motte bat Soad^ toebba tofd^arre. Dpp een^
moal l^eet et, bat SRargeUfe ö§ be SDoad^te
1) üBcInc^mcrtg. 2) SBauemföl^nd^cn. 3) jergen,
ganten. 4) ©d^erBcn. 5) rol^eS.
19
k)on ccncm ©dötoattfönftta^), on bc l^ctot gefed^t:
,,9?oa be Denfegnung Uam oü bat Äing l^oalc."
Dem Sioabobär^)^) 3<^8^^ttc l^ab bc Selira
fölf ot t)&l k)om ©d^poof öatettc loatc, oatoafd^
QÜa \)a SSebreegcric gel^oole. S5c junge S3ure
öm 5Därp leete xiiä) noa, l^e füll börd^ut^) mött*
foauie, fe toöße ol bän ©c^^joof befeefe.
Sin eenem Datoenb goone fc t)on §uS op
eenem aiöd^tf^tteg*) itoa fiutfc^tttc. Sltö fe
anloame, ög be ©^toatp t)oII 372önfd^e; aUa
|)affe op, ipenn be ©d^|)oof föü I)eare loate toatt.
Op cenmoal fra^t et an ba Äoamabäa^).
Dnf Sel^ra tüüB l^icbe be fflebreegeri o))beffe.
§e nötttntt fö!f ©d^triefl^öljleg on geit aöeen
Ott be lebge^) föoama. @o tt)ic et fra|t, nioaft
]^e Siid^t 9luf d^t to feene. ©o geit et e ganj SBiel.
S)oa toatt baut Sel^ra grurig. ^e geit l^crut ut
ba fioanta on fitt, tou öm c fd^njatta $ßubcl börd^
bc geet rennt. §e l^ufft fö!f op be S3änf on
f önnt, on f önnt. 9?u f toapt toat an fien ©d^tectocL'^)
8[IItt)ebba! atttocbba! on nnfd^t to feene.
Dp biffa tange San! I)ufft e ©ng toieba
1) ©(^toarjfünftlcr glcicö grcimaurer, bcncn man
in biefer (S^egenb üBematürlid^e SSerbinbungen eo ipso
gutrout. 2) SÄoc^barborf. 3) biird^auS. 4) Slid&tfteig
5) Äammert^ür. 6) lecrc. 7) ©ticfcU
2*
20
c grota Äcabel, bt fö!f bat SSagneege utoaft on
niött fiencut ©d^toaf l^inga bent $ßu!!el t)on jtene ote
grinb' börd^ bc gönftanifd^ bäm Sel^ra an bc
©d^tcctocl fIoa|)t. Df be fdjtoatt^ubelgel^eab'm^).
®e Sel^ra toatt fricbetoitt^) on fec^t to
ficne SBure, fc utid^te bod^ noa §u§ foame, l^c
fi fca ontooall.
©c goane mött, oatüafd^ butc mott be
Sel^ra fegge, bat f)t niä) e Iialto 3Kiet to goot
goane !ann. ®e goane ön een S3na]^n§ on
böbbe öm e goatoarl. S)e ^eab toarre an»»
gej'd^|)anne, on ön biffa 2!tet tooabe^) b« Qa^*
tatta öm §ug. SDe ©d^toatt) öS man e§ böSfc
lid^t/) be Se^ra l^ufft op eenem ©d^tol^I nnb
götot feen SBoab öon föH. @t öS ganj fd^tött.
Seba greetoelt^) noa. Den biffem Dgebtöff
fd^^jringt e fd^toatt Äatt t>om ©d^teßtoarl^) op
be ©ab, bat et !naQt. 3in blönjt be Sel^ra
nid^ önna ©d^toato, l^e rennt fiernt on toatt
noad^ Iroafele^) tatoöfd^t^) on op e SBoage ge*
broad^t. ^e l^ab bän SSafd^tanb op t)äl S)oag'
on fiene ©efnnbl^eit op t)äl SBäfe öaloare.
®at Sflertoefeba^) fd^meet em op et Äranfebebb.
1) geljörtc t^m. 2) frcibcwcig. 3) warten. 4) ^eH.
5) grübelt. 6) SOScbpu^I. 7) gerabe, in htm felbcn
^lugenBlicf. 8) er^ifd^t, crl^ofci^t, ergriffen. 9) Sf^eröenfieBer.
21
S)e ®d)poot pafft bot ficne fätoc ©ad^c
ön, bcnn be ^ßottcjci Icct fccnc ön bat §tt§.
35e Sebreegcrt^) öS itoad^ bct f)tebc nid^ an c
5Doag gefoame.
Ylir.
9at mitte 9nmkt%
S)c §err garr t)ott ©d^piforrc tcea ömnta
beboad^t, ficnc S3urc bc ^ßrebigt bietlid^ utto*
leggc^). §e foad^t t)a jebc ©innbag bat teid^ftc
Stapittcl ut.
©0 fömmt l^e cene ©önnoatoenb an ecnc
©d^teß öm SuffaS, be öatclb, tüie bicm §crr
ScfeS föff c toittet ©utofc alö pttge ®etft
fietot öngcfungc. 9ia, bcnft bc §err garr, bif
©d)tea fuß Uli oam\ä) of föttoft ?ßorf^e j^ricb
begricpe*). $c Ictt bäm Älcffna^) to föff foamc
on moaft em floa, bat f)t to moarge föff c
tnitte S)utt) ön ht Äör^ befoargc fuß.
3Kött biffem SSoagel fuß ^c op bc Äörd^e-
lud^t^) fd^tiege, on toenn be §crr garr fc^t:
S)c f)ößge ©cift flog baut §crr SefeS atS
ff
1) Betrügerei. 2) ^äubc^cn. 3) au^nUgtn, 4) U'
greifen» 5) ®lödner. 6) ^iri^enbobcn.
mitte S)uro oppe fioap", beim fuß be ÄleRna
be ®uir börd^ be £u( anno 3)eH botififleege^)
te.
"SieSUltna Dafctipteth aOa op et tiefte tot
arge, on freit (öH aH, Wie be SSure föl
iger') iDorre. §c Iröppt ön e S)uH)ef^lag
lömmt be beft SSuid aH Sönnoamenb Daloenb
be mtd).
®e ©innbog lömmt. Süe §en: S"" ^emt
noac^ föQe') gefc^proate. Dp eenmoal fümmt
©c^teö Dom ^öfTge ®eift. §e HRt noa
ipe*), oaloafcfj feen Siuir, teen Ätettna lett
feene.
$e fei^t be @i^teQ lut loebba, on noa^
noat. 9!u ft^töllt be mettm bän ^oap
% be £ul on fc^riet ön be Äür^;
S)e IiöIIgc @eift öS nicEi uagöte,
^e Äatf gefräte*).
S)e 3)oog ö§ olt e ^oanft^rie länga. %t
nenb lömmt 'ran, on noa bäm Datoenbbrob
1) buKfepUgtit. 2) ujunbtm. 3) (titen. 4) ofien.
ufflefrefjen. 6) ©glDefletabenö.
23
l^cab eena öon fc^ bct fäioe ön ganj SomSborp
gcifttic^c Seeba finge.
Bä)p&ha goane bc gobc fjrinb tol^op om
bätt Ic^tc SDoag öm Soa ön grinbfd^aft to bc«*
fd^Iiete. ®c junge Sieb brictoe^) attalei Bä)pttU
feg. S)oa tnot (Slöff gegräpe, 2;önn^) gegoate,
Sid^tlc Qtbxäppt, ©d^Iorrfe gefd^mäte, §affelfe')
gepult, SRofemoffe gejoagt.
(St toat l^icbe nid^ lang obgebtätoe, benn
önna ©ötocftana^t tüanfc be ©eifta. SlH be
©eeIfcS t)on bän 3Könfci^e, bc öm §uS gc*»
fd^toartüe fönn, loame ttoöfd^e etf on toelf, om
f ölf am l^ecte Äad^cl öa hat ganjc Soa o^)to=»
tooarmc. ®e Äad^elbänf wat atogefroamt on
toitt gefd^iot^), on bat Sid^t nid^ utgepu§t. 3ln
toatt SBafd^njoata l^enngefd^tclb, ecn ftamm l^enn*
geleckt, on bat längftc ^anbbog l^enngel^ängt.
©ea fd^eett)^) toatt jeba angefeene, bc bäm
9loatanga biefe ®Ioan)e benämc ttJött. §e fed^t
ömma: „S; fc toarre joa o! nid^ loame, oatoaft^
toenn fe am (£ng boad^ leeme, motte bc oarmc
®eiftafe§ boad^ fea f teere," ol^ f)t moaft fiene
Äad^el noad^ l^eeta.
1) treiben. 2) 3mn, 3) ^äcffcl. 4) gcjd^cucrt.
5) Wief.
24
S)ot Ic|te ©dnjeelfe') öon 'ne junge SRäteS
Ht SomSbärp am SHejoft^pHgeoawenb öS, bot
fe e 5mgaf)Dt BoÜ ©ott^) unga be ©c^ettel Dp
e EöfcE) fd^öbbe.*) OeS nu äÄoargcnä bat ©olt to»
fd)inotle, inott bat äRäfe öra nöc^fte Soa f(^toarH)e.
SSiie fteit et föfC, hienn am SRiciof^moatge bat
t breeg ÖS. ©rötet Süwe göwt et q», roemt
Ott ö§, toenn ^töfete oamo ^anSte föH Öit
Sc^toaTO fo fältelte ttiu§fc on Sffioala 'ropp
jpelte*).
JVC Ittooltltoora^) nt SdimfJiitte.
et hiea e natrfc^o^) Sfcabel, be ÄlooKoofa
sc^mebitte, fc^oab, bat ^e fo freeg önt @raä
:^) mußt. SleirataD luea ^e bobi, on örama
t ^e t'al to 9ateQe oit 9äl to [Oat[c61oage.
2)öin eene Soog ptoalb^) ^e mütt fienem
: S)öfc^ on bat ^e gnrfelbroabe ät'. §e
t troelf gartel getiewt, on oHa fönn »a em
!n gelDefe. „9la, na," [e(^t C^Iert, ,boo
;t bi joa bün SIefel Öte." „Do iiä, öK (eet mi
jeatie SJoag*) eent broabe," mcent bropp be
1) ©piElt^en. 2) ©qIj. 3) ((Rüttelt. 4) tröpidtc
eiugtof«. 6) nätrt^er. 7) beiftcn. 8) prallte.
25
mooffoo[a. 3u fooft bi faft/) ntien Ätoof-
foofa," fd^rccg^) Subbtütg §e§, „bat le^te ög
joa benn c ©d^toien öon öercnttointig SBäfc."
(Senmoal geit et bäm ^looffoofa noad^
fd^Ied^ta. §e ö§ op ccna SlufSjon bicm §crr
f^arr. §c ö§ fea Mceit on fann f^Icd^t fecne,
n?att oatoafc^ fttetig möttbcebe.^) @cn ©cger^.
noaä) e ©eJ3cr, noad^ cana on — jum brüten.
SBat fröd^t f)c to fienem ©d^rcdf? (£ ganje Slrm
t)oa Daffe^eana/)
§ab be §cana on ®ölb öm ©d^töd^ ge^
loate, l^e l^ab fea floof geboane. Datoafd^ l^e
nömmt fc ntött noa ^ug. äßie fe fien DQfd^e
fitt, blön)t fe ganj fd^töQ fc^toane, fett be bcib
§äng on be ©ieb on nn fröd^t f)t. ZoUi^t fed^t
fe: „9lu getft bu gtie! tont ^err garr on tä|t^)
bi bat ®ölb trig gänie. S)u läfet bi önne ^t^
Iiufing mött b&m Xieg nid^ mea feene."
©ans fc^töQ fc^töfft föK be ÄIooHoofa mött
aH bän §eana tont §err garr. $)e d8 oatoa
nid^ to §n§, on nn blötot bäm DnglöRsüng
nnfd^t ätt)erig, als mött be §eana tt)ebba ba
Dßic^e ön be ginga to falle, ©e fömmt att
1) fcft. 2) fc^ric. 3) mitbieten. 4) Dd^jen^örner.
5) lögt.
bei an 'i 5ßoatfe^) on nioa(t e @e[eio,*) bot be
arm ©t^elm nti^ tom 9Boab foame fann.
S)än ciugere S)oag gang fieeg fc^IeptJt f|e
$eanQ tom §etr gare on fei^t: „§err gnrr,
! ifrieg (eene SRufi nid) op ba ®ab. 9?äme fe
ac^ be §eana xoebha ttig, mien SSteir joagt
tom ©e^efft') raff."*) S)c $err gorr Itat
f an nufd^t. §c fec^t: „ßecTOo Srin^/ ^oom
webbo, Wenn ^e föH fo Btit $eano oWgetope
rt, als f|e bon mi gehofft ^erot."
3)e ÄfooHoofo mott awgoane on Eeen S)oag
geit, bat §e nid) be ^eana op et 93ottaBrob
ic^t. ^e ^eana broa^te em e fteege S^ob.
Wie He ^tppia fditolteali.^)
®e ©eppfe roea bi be ©renobea ön ÄenS-
rg aQ fäloe ^oa on ömma itoai^ @emeena.
^rietoe on lefe funn ^e gontd), oatoaf<^ ^elte
itt ^tume muc^t f|e gean Öte.
Sffienn be ®eppfe e 2SieHe S;iet ^ab, roöfc{|t
bi fien SJiuffc^te op 'm ungofi^te''} §oaroa=
cg.') ®än cene SJoag fömmt ^c ganj &£=■
1) Viott». 2) ®ff^«i. 3) §of. 4) 6Ma6. 6) ftubirtt.
unttrften. 7) §a6erberg, ©traBc in SSnigBöerg.
27
bröppt^) noa §u2 on gltc! bringt cm bc 3Kutj'd^!c
o! l^icbc fien Stetiger öd^t.*)
$c oatoafd^ grient on fcd^t: ,,aRi fd^mcfft
tccnnnf^t. Dc!f l^cto mi fo ücrfci^roafc. Soad^
tocnn bu toöUft, l^oal mi c @d^nai}S."
„^crrjcminc, l^crrjeminc, micn ©äl^n, bu
fuHft boad^ ntd^ goa Slrreft fricgc?" fäb bxopp
bc Daf^c.
rrS nä, äßutta, bat öS et ntd^; oatoa be
^au^tmann fäb to mt: „SSon l^icbc ato böft bu
©cfricba, 2)e^^fc, nu mögt bu oatoaj"^ of bot
bat S^ricroc f^tobeorc."
„aKien @ä^n, boa toa\ä)t boad^ nid^ foaj
^linfc,^) micn trutfto 3ung, fi fd^tött, ö!f toa bi
of ÄartoffcBflinfc baffe. 2)at ^ob öff nid^ gc^
gloatot, bat öff bi noad^ mött bäm Äno^ fcenc
futt."
„Datoafd^ ftcafd^cl^) boad^ nid^ fo btoatf^ct
3;icg. Deff fricg man ftef g^nning mea bän
3)oog, on tocnn öff nid^ bot ©d^rietoc bol f d^tobeab
l^cn), füll öff tocbba bcgrabcot toartc. 3)oarätoa
itto öff fo gcgrönc."^)
„^a, mien ©äl^nfc, benn moaf bi boaä)
1) bettübt. 2) Scibgcrtd^t. 3j weinen. 4) rcbe.
5) gctücint.
man bot eton. ®t wattfi^on goatie-" Dnfi^neH
tennb fe noarn §alh>e Äömmet.
Sioüinebtiag teem eeit gober gtinb bän junge
S)ept)Ie Befeele, on ftog be CCfc^e, tooa tooaU
be „2)ep|)lfc" aeo. ©ootäina ärgat fe \6tt fea,
bat be ©itboat nicfi noa bäm „Oefriebo Seppfe"
ftoagt.
„San „Seppfe" fenn ött nic^!" fab fna«
mutf(^') gm Sepple.
„Slanu, nanu, futt öK em benn „§err
~ 'ppfe" nenne?"
„San ,§err ffieppfe" fenn öff of ni^."
„9ia lann öfE benn bän ^err @efrieba
■pple fi^ptäfe?"
9iu ttöd^t be HRann e frinbfi^et ©eföij^t,
be %in Sepple fc(^t: „35e §ert ©efricbo
ippEe, mien Mooget Äing, Ö3 ön bäm ©^taÖ
m tScfitobeate."
S)e grinb geit Dp e §Daf on fitt bän Seppfe
:ti9 fi^rielDe. SKÖtt ßrieb tielut £|e oni
mftoflg wäl Sroggelfeet gemoatt. S)e Stinb
^t lofe on |äb: „9Io, ttointig Soa gäw
' bi %iet, 6et bu biene 9ioanie fc^ricroe
mft."
1) fiiuermaulf(I(.
29
S)c ^epph ttjöfd^t föff bän ©d^tocct am
on Kfft 0^ ftcne Äraggcifcet on meent: „^oa,
fd^tooa öS bat ©d^tobcare.'*
XII.
3liä) ttjict öon ©toing liegt cn pb[(i^a Oat,
S)c i)S fo f^ccn, [o fd^ccn möt eenem S33oat,
SQSic'n ^ib\ä)a ®abe, tote en 5ßarabteg,
On faft aß ©innbag göfft et ba toatt 9fitc§.
S)e 5loame aH ^ett)t fo e fd^cene ßlang:
3oa, tütet on breet fettttt 3eba SSoagclfattg !
2ltt jcbent ©initbag itu faitgt ba e Trubel an,
SDat 3eba föÜ öa SBentg frene lann.
SJrömnt fttt man ot, fa[t jebc ©innbag ftärrt
S)ott ©Itoing f)enn, tont 93aII on tont Soncert.
Dn öS nid^ bitt, benn öS toat Slnbafd^ log,
Dn toenn nid^ mea, liegt et föff l^ibfd^ öm SRooS.
Dem föf)Ie ®ä)aüe, nngrc of)Ic SSeem,
8ln bene all mand^ ^a^ \)ax&xoa feem,
2)od^ oft, fea oft, ba göfft et cn SSagnöge,
'S)at föff m Soft tioatS STeft nnb »läba bege.
30
@n moalle nu, bä^t ^af) fönn bot all f\ä,
@c^täiit D^lt Ott Sung fieruta Uta 3)äf|,
@n ff^norrget SJing öS ^iebe bott fo fe^n,
@n SoftbaUong moaft bott föH opf) be Seen.
Dn ana fteit on fitt on htit bat ^ing,
pibf^ utgepu^t wie'n bunta @($inettaling,
Seit et bon §i&fc^, »on ^äfelidi, Sung on Ot|tt,
Den 9Ifff(f)eeb nömmt bott I)tMflenn %id)tmoib.
n. 3)c ajJciia !pöia.
m. Of be ^od^ t)on ^ierbad^ mott fd^tartoe.
IV. D<) ccna ©oad^tict ön ScipoIIc.
V. „SBoa gcit bc SBed^ noa S3eettfetm?"
VI. ®c Sid^tfcbräga.
Vn. ®c «ßoftogeift ön Äutfd^ittc.
Vni. 3)at toittc S)un)Ic,
IX. mm S^icjafd^^öngeoatocttb.
X. ®c ÄtooHoofo ut 6d6mcbitte.
XI. mit be 5De:ppIe fd^tobeab'.
XII. asoogclfang.
1
RETURN CIRCULATION DEPARTMENT
TO— i^ 202 Main Library
LOAN PERIOD 1
HOME USE
2 ;
3
4
5 (
b
ALL BOOKS MAY BE RECALLEO AFTER 7 DAYS
R«n«wal« aml R*charg«« moy b« mad« 4 days prior te th« du« dat*.
Book« may b* Ronowod by calling 642-3405.
DUE AS STAMPED BELOW
Uly JAN *• j »»
1
FORM NO. DD6
UNIVERSITYOF CALIFORNIA, BERKELEY
BERKELEY, CA 94720
®$
Ut^m Noatang
sehe
B65U7
189^
•
a«\7VV
■
.
i
y S
^^
s,„^_ _^
^^^
THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA LIBRARY
U.C. BERKELEY UBRARII
coamibiaa
\
i~A